the ledge files the ledge - nl - uk	nieuw zoeken	gesprekken boeken
Elfriede Jelinek Mürzzuschlag 20 okt. 1946 • Oostenrijks toneel- en romanschrijver zoek in hele site: the ledge - flash versie* *	In het voetspoor van Arthur Schnitzler en Thomas Bernhard heeft de van oorsprong marxistisch-feministische Elfriede Jelinek zich gespecialiseerd in de schaduwkanten van het Oostenrijkse burgerdom. In romans als Lust (1989, een vernietigende aanklacht tegen de mannenmaatschappij) en vooral Die Klavierspielerin richt ze haar woede in allegorische vorm op de staat die volledige gehoorzaamheid van zijn onderdanen verlangt en daar haat, machtsmisbruik en vampirisme tegenoverstelt. Jelineks romans en toneelstukken, waarmee ze in	Oostenrijk de titel 'nestbevuiler' heeft verworven, gaan daarnaast vaak over gecompliceerde meester-knechtrelaties, en over seks, verwrongen seks waarmee vooral de machtsverhoudingen worden uitgedrukt. 'Heel af en toe schrijft een vrouw een oeuvre, iets groots, iets gevaarlijks,' zei Jelinek toen haar in 1998 de prestigieuze Büchnerprijs werd toegekend; 'maar meestal blijft het bij een paar mooie dingetjes. Mannen kunnen niet radicaal genoeg schrijven, dat heet dan "karaktervol" of "lekker agressief". Maar als een vrouw zich radicaal uit, dan sneert men: "die moest eens een flinke beurt krijgen, daar zou ze van opknappen".'
schema
OP DE BOEKENPLANK VAN ELFRIEDE JELINEK [Der Untergeher] Thomas Bernhard, 1983 Het muzikale proza en de aanvallen op het Oostenrijkse burgerdom van Thomas Bernhard (Der Untergeher, 1983: in een lange monoloog in overpeinzingen en herinneringen probeert een Oostenrijkse pianist van middelbare leeftijd de motieven van zijn vriend tot zelfmoord te achterhalen; en Holzvällen, 1984). [Holzfällen] Thomas Bernhard, 1984 Het muzikale proza en de aanvallen op het Oostenrijkse burgerdom van Thomas Bernhard ( Holzvällen, 1984: aan het kritisch oog van de ik-figuur die alles en iedereen verafschuwt trekt tijdens een feestmaal een stoet van rijke burgers van Wenen voorbij; en Der Untergeher, 1983). Regenboog van zwaartekracht Thomas Pynchon, 1973 Postmoderne anti-oorlogsroman die door Jelinek onder de titel 'Die Enden der Parabel' vertaald werd. De Wiener Gruppe , De theorieën van de Wiener Gruppe (opgericht door Hans Carl Artmann) die een experimentele literatuur voorstond waarin plot en dialoog ondergeschikt waren aan klank en structuur van de taal. De geboorte van de tragedie of Griekse cultuur en pessimisme Friedrich Nietzsche, 1872 De filosofische geschriften van Nietzsche, volgens Jelinek een van de grootste Duitstalige stilisten (Die Geburt der Tragödie aus dem Geiste der Musik, 1872: vroeg geschrift van de Duitse filosoof waarin hij in de antieke Griekse geest naast de ethische component sterk de nadruk legt op de esthetische). Nietzsche was De man Mozes en de monotheïstische religie Sigmund Freud, 1939 Het laatste boek van de schrijvende psychiater, 'ein unerreichbarer Schriftsteller'. Muziek van Schubert , Het romantische maar 'raadselachtige' werk van Franz Schubert (1797-1828), aan wie Jelinek in 1998 een lang essay wijdde. Muziek van Mahler , De symfonieën van Gustav Mahler (1860-1911), 'rustiek componist op onzekere grond'.	HET OEUVRE VAN ELFRIEDE JELINEK: De pianiste 1983 Een door haar moeder klein gehouden pianolerares begint een sadomasochistische verhouding met haar leerling.	WAT TE LEZEN NA DIE KLAVIERSPIELERIN? DE HEL, DAT IS WENNEN De geschiedenis van mijn kaalheid Marek van der Jagt, 2000 Een door zijn kleine geslacht gefrustreerde jongen gaat op zoek naar een 'amour fou'. Droomnovelle Arthur Schnitzler, 1926 Door Stanley Kubrick als Eyes Wide Shut verfilmd verhaal over een seksuele frustratie. Reis naar het einde van de nacht Louis-Ferdinand Céline, 1932 Monoloog van een gedesillusioneerde. DE PIANO IN DE ROMAN [The Pianoplayers] Anthony Burgess, 1986 Autobiografische roman over een muzikaal kind en zijn piano spelende vader. Het geheim Anna Enquist, 1997 Driestemmige kunstenaarsroman over het opspelende verleden (lees: de traumatische jeugd) van een concertpianiste. Aan de piano Jean Echenoz, 2003 Concertpianist krijgt leven na dood. PSYCHIATRISCHE GEVALLEN De glazen stolp Sylvia Plath, 1963 Esther Greenwood wordt langzaam gek, maar is zíj ziek of het Amerika van de jaren 50? Malina Ingeborg Bachmann, 1971 Een door haar vader getraumatiseerde schrijfster onderhoudt een relatie met twee mannen (die misschien wel helemaal niet bestaan). WAT TE BELUISTEREN TIJDENS HET LEZEN? Muziek van Bach , De Brandenburgse concerten (1720) van J.S. Bach die in aanwezigheid van Erika en Klemmer door het conservatoriumorkest worden gerepeteerd. Muziek van Brahms , Brahms, die musicus van de onbevredigden, vooral de vrouw. Muziek van Schubert, Schumann en Beethoven , Sonates van Schubert, de Kreisleriana van Schumann, sonates van Beethoven, hoogtepunten in het leven van een pianoleerling.
	De kinderen van de doden 1995 In een Oostenrijks pension verblijven tussen de genietende vakantiegasten drie jonggestorvenen, die hun dood op de levenden willen verhalen.
	De uitgeslotenen 1980 Zinloos geweld van existentialistische jongeren in de jaren vijftig.
	Lust 1989 Een vernietigende, pornografische aanklacht tegen de mannenmaatschappij.
	Hebzucht: een amusementsroman 2000 Een plattelandsagent vermoordt en verkracht vrouwen.
	[Die Liebhaberinnen] 1975 Twee vrouwen in een Alpendorp proberen het geluk te vinden - een aanklacht tegen seksisme en consumentisme.
:		noot maken naam: noot Code (above)
The Ledge Redactie: Stacey Knecht, info@the-ledge.com Dank aan: De digitale pioniers en Het Prins Bernhard Cultuurfonds Ontwerp: Maurits de Bruijn	Copyright: Pieter Steinz, Stacey Knecht Reproduktie en/of hergebruik uitsluitend in overeenstemming met de auteurs.