the ledge files the ledge - nl - uk	nieuw zoeken	gesprekken boeken
Johann Wolfgang Goethe Frankfurt am Main 28 aug. 1749 - Weimar 22 maart 1832 • Duits allesschrijver zoek in hele site: the ledge - flash versie* *	Het beroemdste werk van de dichter, schrijver en wetenschapper Goethe (sinds 1782 'von') is geen roman maar een toneelstuk: het tweedelige, schier onspeelbare, rijmende en sterk-filosofische Faust, over een ambitieuze wetenschapper die zijn ziel aan de duivel verkoopt. Toch behoren ook zijn romans tot de invloedrijkste uit de (Duitse) literatuur. Met Die Leiden des jungen Werthers schreef hij het centrale werk van de romantische 'Sturm und Drang'-stroming, met het licht-autobiografische Wilhelm Meisters Lehrjahre een van de eerste bildungsromans over een kunstenaar, en met het autobiografische Die Wahlverwandtschaften een nog steeds modern aandoend verhaal over een open huwelijk.	/> Net als zijn vriend Friedrich Schiller werd hij aan het eind van de 18de eeuw in zijn poëzie en toneelwerk een classicicist. Goethe beïnvloedde romanciers van George Eliot tot Thomas Mann en van Mulisch (De ontdekking van de hemel) tot Büch (De kleine blonde dood). Zijn gedicht 'Der Erlkönig' inspireerde Tournier tot Le roi des aulnes/ De elzenkoning; zijn ballades werden door Schubert en andere Duitse romantici op muziek gezet; en 'Der Zauberlehrling' was de basis voor de beste episode uit de Disneyfilm Fantasia.
schema
OP DE BOEKENPLANK VAN DE JONGE GOETHE Kimbelijn William Shakespeare, 1609 (first published 1623) Een van de ‘romantische’ toneelstukken van Shakespeare. De hoofdpersonen, de oude warenar en zijn dochter Klaartje, laten zich door hun hartstocht voor het slijk der aarde en de genoegens van het leven zozeer keiden, dat ze iedere verhouding uit het oog verliezen. De storm William Shakespeare, 1611 (first published 1623) Een van de ‘romantische’ toneelstukken van Shakespeare, over een vorst met magische gaven die een schip op zijn eiland laat stranden. Pericles William Shakespeare, 1607 (first published 1609) 'Een schipbreuk, een onbekende ridder, een scheiding van minnaars, een toernooi, een vondeling, een kuise jonkvrouw in een poel des verderfs, een uit de dood opgewekte, een proef om een bruid te winnen enz. - en natuurlijk een happy end (inclusief hereniging der minnaars).' C. Oliemans Een winters verhaal William Shakespeare, 1610 (first published 1623) Een van de ‘romantische’ toneelstukken van Shakespeare: Leontes, koning van Sicilië, gelooft ten onrechte dat zijn vrouw Hermione een verhouding heeft met Polixenes koning van Bohemen. [Julie ou la nouvelle Héloise] Jean-Jacques Rousseau, 1761 Een sentimentalistische liefdesroman in brieven. [Pia desideria] Jakob Spener, 1632 De 'piëtistische' theologie van Jakob Spener (1635-1705), met zijn persoonlijke geloofsbeleving en dwepen met de gewone man. [Geschichte Des Agathon] Christoph Wieland, 1766-1767 Een in klassiek Griekenland gesitueerde bildungsroman. Temora : in acht zangen, naar Ossian James MacPherson, 1998 (originally published in 1765) De zogenaamd Middel-Ierse ballades van Ossian (Fingal, 1762; Temora, 1763) die door de Schot James MacPherson gefabriceerd werden.	HET OEUVRE VAN JOHANN WOLFGANG GOETHE: Het lijden van de jonge Werther 1774 Hyperromantische brief- en dagboekroman over een hopeloos verliefde jongen die zelfmoord pleegt.	WAT TE LEZEN NA HET LIJDEN VAN DE JONGE WERTHER.? 'STORM EN DRANG' Verhalen van mysterie en fantasie Edgar Allan Poe, 1833-1849 Gedoemde helden in een zwart-romantische wereld. De vanger in het graan J.D. Salinger, 1951 New Yorkse Werther worstelt en komt boven. Woeste hoogten Emily Brontë, 1847 Geprangde weesjongen neemt wraak voor een hopeloze liefde. Het rood en het zwart: kroniek van 1830 Stendhal, 1830 Provinciaal gaat te gronde aan liefde en carrièrezucht. Hölderlins toren Kester Freriks, 1981 Jongen identificeert zich met romantische Duitse dichter. GOETHEAANSE (WERTHERIAANSE) ROMANS Mysteriën Knut Hamsun, 1892 19de-eeuwse Werther pleegt zelfmoord uit liefde en haat. Gertrud Hermann Hesse, 1910 Driehoeksverhouding tussen meisje en twee boezemvrienden eindigt in ellende. Lotte in Weimar Thomas Mann, 1939 De vrouw die model stond voor Werthers geliefde ontmoet Goethe in zijn nadagen. Het nieuwe lijden van de jonge W. Ulrich Plenzdorf, 1973 Het leven van jongeren in de DDR. Faustina's kus Hanns-Josef Ortheil, 1998 Goethe en zijn geheime Italiaanse geliefde. KLASSIEKE 18DE-EEUWSE BRIEFROMANS Shamela Henry Fielding, 1741 Hilarische parodie op vorm en inhoud van Pamela(1740), Samuel Richardsons roman over een (dienst)-meisje dat met succes haar deugd verdedigt. Gevaarlijke liefde Pierre Ambroise Choderlos de Laclos, 1779 Immoreel adellijk duo bindt de strijd aan met de jeugd. Sara Burgerhart Betje Wolff / Aagje Deken, 1782 Weesje doorstaat gevaren en raakt aan de man. De non Denis Diderot, 1760 Een jonge non probeert tevergeefs haar maagdelijkheid te bewaren.
	Wilhelm Meisters leerjaren 1795-1796 Bildungsroman over een koopmanszoon, wiens karakter wordt gevormd door de liefde en het theater.
	Natuurlijke verwantschap 1809 Onmoralistische roman over een vierhoeksverhouding tussen een echtpaar en twee van hun vrienden.
	Faust: een tragedie 1808 / 1832 Vooral het eerste deel van deze onspeelbare, rijmende, filosofische tragedie - over een wetenschapper die zijn ziel aan de duivel verkoopt - laat zich lezen als een roman.
	[Wilhelm Meisters Wanderjahre, oder Die Entsagenden (1821-1829)] 1821-1829 Rommelig gecomponeerd vervolg op de Lehrjahre; Wilhelm ontdekt de chirurgie als roeping.
:		noot maken naam: noot Code (above)
The Ledge Redactie: Stacey Knecht, info@the-ledge.com Dank aan: De digitale pioniers en Het Prins Bernhard Cultuurfonds Ontwerp: Maurits de Bruijn	Copyright: Pieter Steinz, Stacey Knecht Reproduktie en/of hergebruik uitsluitend in overeenstemming met de auteurs.