the ledge files the ledge - nl - uk	nieuw zoeken	gesprekken boeken
De laatste raamgiraf Péter Zilahy Vassallucci, 2002 vertaling: Mari Alfoldy oorspronkelijk verschenen als: Az utolsó ablakzsiráf 1998, uitgeverij: Ab Ovo, Budapest Andere boekfragmenten: boekfragment: De nacht in Olaf Olafsson boekfragment: Vita Melania Mazzucco boekfragment: Kampvuur Julia Franck boekfragment: Klein verhaal van een grote gekte Rob Kappen boekfragment: Onder de vulkaan Malcolm Lowry boekfragment: Callahan en andere gedaanten Onno Kosters boekfragment: Lezen &cetera - gids voor de wereldliteratuur Pieter Steinz boekfragment: Bankvlees Jan van Loy boekfragment: Onder het vee Rutger Kopland boekfragment: Een man in de tuin Rutger Kopland boekfragment: De Amerikaan die ik nooit geweest ben Chris Keulemans boekfragment: De vernuftige edelman Don Quichot van La Mancha Miguel de Cervantes Saavedra boekfragment: Terug naar huis Natasha Radojcic boekfragment: Dansen met de kippen Jim Heynen boekfragment: Rondo veneziano Gerrit Krol boekfragment: De rokken van Joy Scheepmaker Gerrit Krol boekfragment: De egyptoloog Arthur Phillips boekfragment: Praag Arthur Phillips boekfragment: Verkleed als mens Wouter van Oorschot boekfragment: De bekende wereld Edward P. Jones boekfragment: Zorro: op weg naar zijn lotsbestemming Isabel Allende boekfragment: De laatste raamgiraf Péter Zilahy boekfragment: De hut van oom Tom Harriet Beecher Stowe boekfragment: Ragtime E.L. Doctorow boekfragment: Langzaam lopen is al verdacht Arjan Peters boekfragment: Het Vijftig Jaars Zwaard Mark Z. Danielewski boekfragment: Purgatorio John Haskell boekfragment: De rusteloze supermarkt Ivan Vladislavic boekfragment: Zuidwester meningen D. Hooijer boekfragment: Afgunst Kathryn Harrison boekfragment: Watt Samuel Beckett boekfragment: Sonny Boy Annejet van der Zijl boekfragment: Bittere vruchten Achmat Dangor boekfragment: Kreutzersonate Leo N. Tolstoy boekfragment: Reis naar het einde van de nacht Louis-Ferdinand Céline boekfragment: Vreemd Bob Rigter boekfragment: Gloed Sándor Márai boekfragment: Handboek voor de levenskunst Wilhelm Schmid boekfragment: Boetekleed Ian McEwan boekfragment: In Babylon Marcel Möring boekfragment: Lezen op locatie Pieter Steinz boekfragment: Het web van de wereldliteratuur Pieter Steinz boekfragment: Zwarte Mamba Nadifa Mohamed boekfragment: Eekhrn zkt eekhrn David Sedaris the ledge - flash versie* *	Nederlands     De hobbelige weg van mijn sexuele rijpingsproces wordt gemarkeerd door de dood van communistische dictators. Mijn eerste sexuele ervaring viel samen met de dood van Mao Zedong, ik werd op de peuterschool gebeten door een meisje dat Diána heette. Rond de dood van Tito kreeg ik de baard in de keel en bij Brezjnev had ik mijn eerste zaadlozing. Drie dagen lang zond de radio alleen klassieke muziek uit, dat vond ik een beetje overdreven, op sommige scholen werd zelfs vrijaf gegeven. Daarna gebeurde er een hele tijd niets, als experiment nam ik een meisje mee naar de film, maar de film was te goed en ik kreeg kramp in mijn hand. Op de middelbare school raakten de gebeurtenissen in een stroomversnelling, de eerste zoen was slechts enkele maanden verwijderd van de eerste stormachtige nacht. Na Andropov gafook Tsjernenko de pijp aan Maarten. Een paar weken later volgde Enver, dat vertel ik maar niet. Ten tijde van de executie van Ceauşescu maakte ik kennis met de g-spot. Kim Il Sung voegde een nieuw perspectief toe aan wat ik over het onderwerp wist, gelukkig liet de rechtbank de aanklacht vallen. Fidel. Sterft, gij oude vormen en gedachten, begeerte heeft ons aangeraakt...     Volgens mijn lerares Russisch kan ik de Slavische cultuur pas begrijpen als ik Oorlog en vrede in het origineel heb gelezen. Het is haar gelukt op de Transsiberië-expres, heen en terug. Dan nog liever Schuld en boete, dat haal ik tot Moskou. Misschien zou het genoeg zijn om me door schuld heen te worstelen. Terug kon ik dan met de Aeroflot, wat een mooi woord is dat ook! Als een eau-de-cologne van gerecycled strijdgas. De taal maakte deel uit van de camouflage, we moesten doen alsof we Russisch kenden. Noe! Vijfenveertig minuten lang keek ik in het Russisch, knikte ik in het Russisch, zuchtte ik in het Russisch. Ik zette Oorlog een vrede op de hoek van mijn tafel neer. Het kwam niet bij me op dat talenkennis nuttig zou kunnen zijn. Kennis was een voorwaarde om te groeien, een doel op zich, als je wilde groeien, moest je huiswerk maken. Russisch leerden we ook omdat het een prachtige taal is (niet dat het Hongaars niet wondermooi is). In die tijd spraken alleen leraren Russisch die taal, vrouwen van rond de vijftig met geverfd haar. Een militante etnische minderheid met eigen stamrituelen. Hun idee-fixe was het melden, voor elke inzet moest de getalsterkte worden gemeld. Russische soldaten heb ik alleen in films gezien, maar die waren nagesynchroniseerd. De eerste echte Russische soldaat zag ik toen ze het land verlieten. De Koude Oorlog was afgelopen, ook de vrede was afgelopen, zij was niet meer iets om voor te sterven, de Russen verkochten de uitrusting tegen de ideële waarde. Een vriend van me wilde een parachute kopen, ik was de tolk. Parasjoet jest, vroeg ik, maar ik moest zo lachen dan de t eraf viel, mijn hemel, het Russische werkwoord voor 'zijn' klinkt net als 'ja' bij Amerikanen, toch niet voor niks mijn talen geleerd. Yankee go home en posjli domoj zijn één pot nat, bezetting is een lijn op de kaart, een streepje, een voegwoord. Niet de tanks, niet het schoolsysteem, niet beer Misja. Een berisping. De korporaal antwoordde in het Hongaars, twee wodka, zei hij, en hield twee vingers omhoog, twee, want ze zijn met zijn tweeën. Hij vroeg hoe het was op school. Ik vond dat een ongewenste intimiteit en bromde bokkig noe noe zoals ik in De stille Don heb gezien. Hij zei dat hij ook een zoon had, Sergej, en dat hij wist dat wij het ook niet makkelijk hadden, wat dachten we van een Kalasjnikov? Of van dit pistool hier? Ik ben geen zoetekauw, maar zo moet een dikzak zich voelen in de snoepwinkel. Hij gaf er een patroonhouder bij als relatiegeschenk, laten we drinken op de goede oude tijden. De goede oude tijden, waarin ik nog niet leefde en onze vaders elkaar vrolijk uitmoordden, moet ik daarop drinken met de vijandelijke soldaat die mij in mijn eigen taal aanspreekt? Egesegedre, zegt de onderofficier, zijn mond staat naar nazdarovje. Egészségedre, egesegedre, op je gezondheid, op je hele gat, de taal is geniaal! Sergej heet ook Sergej, net als zijn zoon, Serjozja voor ons - hij drukt de fles in mijn hand en citeert foutloos de Hongaarse dichter Petőfi. Hongarije is poëzie. Ik vertel dat een groep Hongaarse geleerden Sándor Petőfi heeft geidentificeerd als een vrouwenskelet in Bargoezin. Het verrast hem niet, zegt hij, Rusland is enorm. Hij is helemaal niet opdringerig, eerder behulpzaam. Hij gaat niet graag terug, hij is hier gewend, hij houdt van de Hongaren, vooral de vrouwen, en hij knipoogt naar me alsof ik weet waar het over gaat. Ik knipoog terug op zijn pavloviaans, want ik weet dat je moet knipogen als het over vrouwen gaat. We willen eigenlijk niet langer storen, maar hij houdt ons aan de praat, nog steeds in het Hongaars. Ik kan beter oppassen. Misschien kent hij niet eens Russisch. Misschien is hij wel een Ob-Oegrische dubbelspion. Al zwaaiend lopen we achteruit weg, als we bij de deur zijn roept hij ons nog na of we niet een paar handgranaten willen meenemen.     De raamgiraf was een plaatjesboek waaruit we leerden lezen toen we nog niet konden lezen. Ik kon al lezen, en toch moest ik het leren, want waarvoor ging je anders naar school. De raamgiraf presenteerde ons de wereld op begrijpelijke wijze op alfabetische volgorde. Alles had een plaats en een betekenis, een symbolische en een alledaagse; we konden eruit leren dat de zon in het oosten opkwam, dat ons hart zich aan de linkerzijde bevond, dat de Oktoberrevolutie in november was, en dat het lcht door het raam binnenstroomde, ook al was het dicht. De raamgiraf stond vol zeven koppige draken, feeën, duivels en prinsen, en er stond bij dat ze niet bestonden. Ik herinner me vier ver schillende soorten draken die niet bestonden, en drie prinsen. Lettergreep voor lettergreep leerde De raamgiraf ons tussen de regels te lezen. Hij was vanzelfsprekend, niemand kwam op het idee vragen over hem te stellen. De raamgiraf is de raamgiraf. De raamgiraf is mijn jeugd, de kleedkamer, de gymles, het continu groeien, een tijd vóór een betere tijd, de zachte dictatuur, mijn huiswerk, mijn onschuld, mijn generatie. De raamgiraf is een boek waarin ook ik voorkom. Twintig jaar later vroeg iemand het me, toen kwam ik er pas achter dat ablak en zsiráf, 'raam' en 'giraf', het eerste en het laatste woord waren, de alfa en de omega. Ja. Het raam is het begin, door het raam komt het licht, de giraf is de eindige oneindigheid, het srrealisme, vlammende giraffen, eeuwig zullen we leven! Een encyclopedie waarin staat wat anders wordt weg gelaten. Er is ook een raamgiraf in Parijs, ik heb het op een ansichtkaart gezien, die heet Eiffeltoren. De kaart was gestuurd door Zsófi Brünner, die met haar ouders illegaal naar Frankrijk was gegaan. De Eiffeltoren heeft een lange nek, vier poten en een heleboel ramen: raam en giraf tegelijk. Ook de naam klinkt goed, een aanmoediging en belofte tegelijk, voorbij het calimerocomplex van zij-zijn-groot-en-ik- ben-klein-en-dat-is-niet-eerlijk, de belofte van een plotselinge sprong, een definitief loskomen uit het onderaanzicht dat door de snellift in het midden tot een technische kwestie wordt gereduceerd. Zsófi Brünner zag er zelf ook een beetje uit als een giraf, maar zij had geen ramen en geen snellift. De snellift zat in mijn keel, toen zij op haar spillebenen naar mijn bank tippelde en me haar geurgum liet ruiken. Ik lag de hele nacht als in een roes te spellen, de letters renden me tegemoet als kattenogen op de weg. De volgende dag was Zsófi verdwenen. De meester deelde mee dat zij plotseling op reis was gegaan. Hij had kunnen zeggen: zij is geheel onverwacht van ons heengegaan, als een secretaris- generaal van de Partij. De geurgum liet onuitwisbare sporen na in mijn ziel. We hoorden pas later dat ze niet op vakantie waren, toen ze in plaats van zichzelf de Eiffeltoren stuurde, die leek op de raamgiraf maar ten minste iets betekende voor wie tussen de regels kon lezen. magyar     Nemi érésem göröngyös útját kommunista diktátorok halála övezte. Első szexuális élményem egybeesett Mao Ce Tung halálával, megharapott egy Diána nevű lány az oviban. Tito halálakor kezdtem mutálni, Brezsnyevnél volt az első magömlésem. Három napig komolyzene ment a rádióban, egy kicsit túlzásnak tartottam, volt ahol még iskolai szünetet is elrendeltek. Aztán sokáig nem történt semmi, kísérletképpen elvittem egy lányt moziba, de túl jó volt a film, és görcs állt a kezembe. A gimnáziumban felgyorsultak az események, az első csókot az első viharos éjszakától csak néhány hónap választotta el. Andropov után Csernyenko is beadta a kulcsot. Néhány hétre rá követte őket Enver, azt nem mesélem el. Ceausescu kivégzésekor ismerkedtem meg a G-ponttal. Kim Ir Szen új szempontok szerint csoportosította ismereteim, szerencsére a bíróság ejtette a vádat. Fidel. A Föld fog sarkából kidőlni. . .     Orosz tanárom szerint akkor fogom megérteni a szláv kultúrát, ha eredetiben olvasom a Háború és békét. Neki a transszibériai expresszen sikerült oda-vissza. Akkor már inkább a Bűn és bűnhődés, azzal megúsznám Moszkváig. Talán elég lenne a bűnön keresztülrágnom magam. Visszafelé jöhetnék Aeroflottal, az is milyen szép szó. Mint egy harcigázból visszaforgatott kölnivíz. A nyelv az álcázás része volt, úgy kellett csinálni, mintha tudnánk oroszul. Nú! Negyvenöt percig oroszul néztem, oroszul bólogattam, oroszul sóhajtoztam, kitettem a pad szélére a Háború és békét. Eszembe se jutott, hogy a nyelvtudásnak haszna lehet. A tudás a növekedés feltétele volt, valami önmagáért való, ha nőni akartál, megcsináltad a házi feladatot. Oroszul is azért tanultunk, mert egy gyönyörű nyelv, nem mintha a magyar nem lenne meseszép. Akkoriban csak az orosz tanárok beszéltek oroszul, az ötven körüli festett hajú nők. Militáns etnikai kisebbség törzsi rítusokkal. Rögeszméjük a jelentés, ez volt az életben maradás feltétele, jelenteni a létszámot minden bevetés előtt. Orosz katonát csak háborús filmekben láttam, de az is magyarul beszélő volt. Akkor láttam először igazi orosz katonát, amikor kivonultak. Végetért a hidegháború, és véget ért a béke is, többé nem volt értelme meghalni érte, az oroszok eszmei értéken árulták a felszerelést. A haverom ejtőernyőt akart venni, én voltam a tolmács. Párásút jeszty, kérdeztem, van-e ernyőjük, de beleröhögtem, lemaradt a ty, te jó ég, a szovjet létige összecseng az amcsi yes-szel, mégsem hiába tanultam. Egyre megy a yankee go home és a pasli damój, a megszállás egy vonal a térképen, egy ékezet, egy kötőszó. Nem a tankok, nem a nyolcosztály, nem a Misa mackó. Egy aláírás az ellenőrzőmben. A tizedes magyarul válaszolt, két vodka lesz, mondta, és mutatta, hogy kettő, mert ketten vannak. Érdeklődött, hogy megy a suli. Bizalmaskodásnak vettem, és konokul morogtam magam elé, hogy nú-nú, miképpen a Csendes Donban láttam. Elmondta, hogy neki is van egy fia, a Szergej, és tudja, hogynem könnyű nekünk se, mit szólnánk egy Kalasnyikovhoz? Vagy itt ez a pisztoly! Nemvagyok édesszájú, de ilyen lehet a pufinak a cukorkaboltban. Dobtárat is adna szóróajándéknak, igyunk a régi szép időkre. A régi szép idők, amikor még nem éltem, és apáink boldogan ölték egymást, arra igyak az ellenséges katonával, aki a nyelvemen szólít. Ege segedre, mondja az altiszt, kilóg a nazdaróvje. Ege segedre – a nyelv zseniális! Szergejt is Szergejnek hívják, mint a fiát, nekünk Szerjózsa - kezembe nyomja az üveget, és Petőfit idéz hibátlanul. Magyarország költészet, mondja. Elmesélem, hogy egy magyar tudóscsoport azonosította Petőfi Sándort egy barguzini női csontvázban. Nem lepi meg, mondja, Oroszország hatalmas. Egyáltalán nem tolakodó, inkább készséges. Nem szívesen megy haza, megszokott itt, szereti a magyarokat, különösen a nőket, rám kacsint, mint aki tudja, miről van szó. Visszakacsintok egy pavlovit, mert tudom, a nőknél kacsintani kell. Nem is zavarnánk tovább, de marasztal, továbbra is magyarul. Jobb lesz, ha vigyázok! Lehet, hogy nem beszél oroszul? Obi-ugor kettős ügynök? Integetve hátrálunk kifelé, az ajtóban még utánunk szól, nem akarunk-e vinni néhány kézigránátot?     Az ablakzsiráf egy képeskönyv volt, amelyből olvasni tanultunk, amikor még nem tudtunk olvasni. Én már tudtam olvasni, mégis meg kellett tanulnom, mert akkor minek az iskola. Az ablakzsiráf közérthető módon tárta elénk a világot ábécésorrendben. Mindennek megvolt a helye és értelme, szimbolikus és hétköznapi, megtudhattuk belőle, hogy a nap keleten kel, szívünk a baloldalon van, az októberi forradalom novemberben, és az ablakon beárad a fény – akkor is ha be van csukva. Az ablakzsiráf tele volt hétfejű sárkánnyal, tündérrel, ördöggel meg királyfival, és azt írta róluk,hogy nem léteznek. Négyféle sárkányra emlékszem, ami nem létezik, és három királyfira. Az ablakzsiráf szótagolva megtanított olvasni a sorok között. Magától értetődött, mint a tévémaci lefekvéskor, senkinek se jutott eszébe rákérdezni. Az ablakzsiráf az ablakzsiráf. Az ablakzsiráf a gyerekkorom, az öltöző, a tornaóra, az állandó növés, egy szebb kor előtti kor, a puha diktatúra, a házi feladatom, az ártatlanságom, a generációm. Az ablakzsiráf egy könyv, amelynek az egyik szereplője én vagyok. Húsz év múlva megkérdezte valaki, csak akkor jöttem rá, hogy az első és az utolsó szó, az alfa és az omega, az ablak és a zsiráf. Igen. Az ablak a kezdet, az ablakon át jön a fény, a zsiráf a véges végtelen, a szürrealizmus, lángoló zsiráfok,sose halunk meg! Egy lexikon, amelyben benne van, ami kimaradt. Ablakzsiráf Párizsban is van, egy képeslapon láttam, úgy hívják ejfeltorony. A Brünner Zsófi küldte, aki Franciaországba disszidált a szüleivel, és most francia ábécés könyvből tanul. Az ejfeltoronynak hosszú nyaka van, négy lába, és rengeteg ablaka. Egyszerre ablak és zsiráf, a neve is jól hangzik, nógatás és ígéret, a kicsivagyokén -majdmegnövökén bölcsis retorikát meghaladva, a hirtelen ugrás, az alulnézetből való végleges kiszakadás ígéretével kecsegtet, amit a közepén haladó gyorslift technikai kérdéssé degradál. Egy kicsit a Brünner Zsófi is úgy nézett ki, mint egy zsiráf, csak nem volt ablaka, és nem volt benne gyorslift. A gyorslift a torkomban volt, amikor a pipaszár lábaival a padomhoz tipegett és megengedte, hogy megszagoljam a szagosradírját. Mámorosan szótagoltam egész éjjel, mint macskaszemek az úton futottak szembe a betűk. A Zsófi másnap disszidált. Az osztályfőnök jelentette be, váratlanul elutaztak. Mondhatta volna, hogy tragikus hirtelenséggel, ahogy a főtitkárok mennek. Lelkemben a szagosradír kitörölhetetlen nyomot hagyott. Csak később tudtuk meg, hogy nem nyaralni mentek, amikor elküldte maga helyett az ejfeltornyot, ami olyan volt, mint az ablakzsiráf, de legalább voltvalami értelme, annak aki tud olvasni a sorok között.
The Ledge Redactie: Stacey Knecht, info@the-ledge.com Dank aan: De digitale pioniers en Het Prins Bernhard Cultuurfonds Ontwerp: Maurits de Bruijn	Copyright: Pieter Steinz, Stacey Knecht Reproduktie en/of hergebruik uitsluitend in overeenstemming met de auteurs.