Lezen op locatie
Pieter Steinz
Prometheus/ NRC Handelsblad,
Andere boekfragmenten:
boekfragment:
De nacht in
Olaf Olafsson
boekfragment:
Vita
Melania Mazzucco
boekfragment:
Kampvuur
Julia Franck
boekfragment:
Klein verhaal van een grote gekte
Rob Kappen
boekfragment:
Onder de vulkaan
Malcolm Lowry
boekfragment:
Callahan en andere gedaanten
Onno Kosters
boekfragment:
Lezen &cetera - gids voor de wereldliteratuur
Pieter Steinz
boekfragment:
Bankvlees
Jan van Loy
boekfragment:
Onder het vee
Rutger Kopland
boekfragment:
Een man in de tuin
Rutger Kopland
boekfragment:
De Amerikaan die ik nooit geweest ben
Chris Keulemans
boekfragment:
De vernuftige edelman Don Quichot van La Mancha
Miguel de Cervantes Saavedra
boekfragment:
Terug naar huis
Natasha Radojcic
boekfragment:
Dansen met de kippen
Jim Heynen
boekfragment:
Rondo veneziano
Gerrit Krol
boekfragment:
De rokken van Joy Scheepmaker
Gerrit Krol
boekfragment:
De egyptoloog
Arthur Phillips
boekfragment:
Praag
Arthur Phillips
boekfragment:
Verkleed als mens
Wouter van Oorschot
boekfragment:
De bekende wereld
Edward P. Jones
boekfragment:
Zorro: op weg naar zijn lotsbestemming
Isabel Allende
boekfragment:
De laatste raamgiraf
Péter Zilahy
boekfragment:
De hut van oom Tom
Harriet Beecher Stowe
boekfragment:
Ragtime
E.L. Doctorow
boekfragment:
Langzaam lopen is al verdacht
Arjan Peters
boekfragment:
Het Vijftig Jaars Zwaard
Mark Z. Danielewski
boekfragment:
Purgatorio
John Haskell
boekfragment:
De rusteloze supermarkt
Ivan Vladislavic
boekfragment:
Zuidwester meningen
D. Hooijer
boekfragment:
Afgunst
Kathryn Harrison
boekfragment:
Watt
Samuel Beckett
boekfragment:
Sonny Boy
Annejet van der Zijl
boekfragment:
Bittere vruchten
Achmat Dangor
boekfragment:
Kreutzersonate
Leo N. Tolstoy
boekfragment:
Reis naar het einde van de nacht
Louis-Ferdinand Céline
boekfragment:
Vreemd
Bob Rigter
boekfragment:
Gloed
Sándor Márai
boekfragment:
Handboek voor de levenskunst
Wilhelm Schmid
boekfragment:
Boetekleed
Ian McEwan
boekfragment:
In Babylon
Marcel Möring
boekfragment:
Lezen op locatie
Pieter Steinz
boekfragment:
Het web van de wereldliteratuur
Pieter Steinz
boekfragment:
Zwarte Mamba
Nadifa Mohamed
boekfragment:
Eekhrn zkt eekhrn
David Sedaris
|
Nederlands
LEZEN OP LOCATIE — PIETER STEINZ
‘Het doet er eigenlijk niet zoveel toe waar je schrijft, noteerde wijlen Karel van het Reve in ‘Schrijven in Amsterdam’, een essay in het prestigieuze cadeauboek Het land der letteren (Meulenhoff, 1982). Waarna hij voorbeelden gaf van auteurs die hun ‘typisch Nederlandse’ of ‘typische Russische’ meesterwerken juist in het buitenland hadden geschreven. ‘Het oeuvre van Leo Vroman is geschreven in Amerika. De Havelaar speelt in Amsterdam en op Java en is geschreven in Brussel. (...) Het beroemde gedicht ‘Denkend aan Holland zie ik brede rivieren’ is, zoals die eerste regel al aangeeft, in het buitenland geschreven. Er zijn misschien folkloristische schrijvers die om over dampende paarden en dampende akkers te kunnen schrijven die paarden en akkers om zich heen moeten hebben. Maar ik geloof dat je voor het schrijven van een goede kasteelroman geen kasteel nodig hebt. De grote zeeboeken zijn allemaal aan land geschreven.’
Het mag er dan niet toe doen waar je schrijft - waar je leest is een ander verhaal. Literatuur heeft nu eenmaal een extra dimensie wanneer ze genoten wordt ‘op locatie’. Shakespeare’s Hamlet is indrukwekkender voor iemand die breviert op de transen van de Kronborg (‘Elsinore’) in Helsingør, Denemarken; het werk van Giorgio Bassani spreekt het meest tot de verbeelding in zijn thuisstad Ferrara; en Der Zauberberg van Thomas Mann komt het best tot zijn recht in de tot lezen stemmende rust van een sanatorium (of ten minste een pension) in Davos. | | 1. |
| LEZEN OP LOCATIE — PIETER STEINZ
Geen wonder dat veel toeristen op reis gaan met in hun koffer boeken van schrijvers die op de een of andere manier verbonden zijn met het land van aankomst.
Maar hoe vind je die boeken? Op het internet heb je een handvol sites (‘Boekgrrls’, ‘Reis-boek’, ‘Stanley & Livingstone reisboekhandel’, ‘dbnl: de Digitale Bibliotheek der Nederlandse Letteren’) die de lezer ideeën voor lezen op locatie aan de hand doen, soms zelfs met behulp van kaarten waarop je plaatsen, landen en werelddelen kunt aanklikken. Erg uitgewerkt en consequent is die informatie niet: romans en reisverslagen staan door elkaar, soms komen alleen Nederlandse boeken aan bod of titels die in de boekhandel leverbaar zijn, en maar al te vaak wordt voor een bepaalde bestemming een boek aangeraden dat zich daar helemaal niet afspeelt, kennelijk omdat de auteur er vandaan komt of gewoond heeft. Zo kan het zijn dat je bij Triëst (de Italiaanse stad waarheen James Joyce in 1905 emigreerde) Dubliners krijgt aangeraden, of bij Nantes (de geboortestad van Jules Verne) de Reis om de wereld in tachtig dagen.
Reisgidsen dan? Zelfs degene die een handig overzicht geven van de literatuurgeschiedenis van de behandelde streek of stad zijn zuinig met hun literaire suggesties. | | 2. |
| LEZEN OP LOCATIE — PIETER STEINZ
Het bruikbaarst zijn de door Penguin uitgegeven ‘Rough Guides’, die standaard in een apart hoofdstuk (‘Contexts’) een rubriekje aan toepasselijke fictie wijden. Maar ook de Rough Guides vinden het belangrijker dat een auteur verbonden is met de plaats die ze behandelen dan dat een boek zich daar afspeelt. In de gids voor Schotland vind je dus J.M. Barrie’s Peter Pan, dat zich in Londen en ‘Neverland’ afspeelt, en in die voor Griekenland Homeros’ Ilias, waarin de strijd om Troje (in Klein-Azië) bezongen wordt.
Er is dus geen leidraad voor reizigers die - al dan niet in de leunstoel – de sfeer willen proeven van hun vakantie-, emigratie- of zakenbestemming. Met Lezen op locatie heb ik in die lacune willen voorzien. Op zestig kaarten, van steden, streken, landen en werelddelen, heb ik zo veel mogelijk romans, verhalen, gedichten en toneelstukken verzameld die zich perfect in situ laten lezen. Wanneer er te veel aanbod was (bijvoorbeeld in het geval Zuid-Engeland, Rusland en Australië) heb ik de voorkeur gegeven aan klassieke en terecht veelgelezen werken; bovendien heb ik ernaar gestreefd om de suggesties zo goed mogelijk over de kaarten te verdelen: liever én een boek over Bath én een boek over Salisbury én een boek over Winchester dan drie klassieken over Bath (die ongetwijfeld wel te vinden zijn). | | 3. |
| LEZEN OP LOCATIE — PIETER STEINZ
Veelbeschreven hoofdsteden als Lissabon, Wenen en Praag worden op de landkaarten speciaal uitgelicht; steden met een uitzonderlijk hoog literair profiel, zoals Londen, Parijs en New York, hebben een aparte kaart gekregen. Ieder kaartblad wordt voorafgegaan door een tekst waarin de literaire cultuur van het behandelde land of gebied wordt gekarakteriseerd. Vanzelfsprekend heb ik daarbij de zevenmijlslaarzen niet thuisgelaten.
Lezen op locatie heeft als ondertitel ‘Atlas van de wereldliteratuur’. De opzet van het boek doet denken aan de Britse Atlas of Literature die in 2001 onder redactie van Malcolm Bradbury verscheen. Maar er zijn een paar belangrijke verschillen. Bradbury laat zijn specialisten maar een deel van de wereld bestrijken; hij concentreert zich op de biografie van de schrijvers (en dus op geboorte- en verblijfplaatsen); en hij kiest ervoor verschillende hoofdstukken aan één land of stad te wijden. Zo wordt Londen beschreven in de tijd van Shakespeare, Pope, Dickens, Wilde, de Bloomsbury Group, de Angry Young Men, en de multiculturele schrijvers van de jaren negentig. In Lezen op locatie staan titels uit alle tijden naast elkaar; het is de geografie die allesbepalend is, en niet de chronologie. | | 4. |
| LEZEN OP LOCATIE — PIETER STEINZ
Het zal de literaire reiziger naar de Golf van Napels in principe niet uitmaken of hij de Satyricon, geschreven door Petronius in de eerste eeuw na Christus, leest, of de recent verschenen thriller Pompeii van Robert Harris.
Net als mijn vorige boek Lezen &cetera (Prometheus, 2003) beperkt Lezen op locatie zich tot fictie. Reisverslagen en puur-autobiografische geschriften zijn niet op de kaarten terechtgekomen. Wel heb ik er dit keer voor gekozen om ook toneelstukken en gedichten op te nemen. Want wat is een reis naar de Caraïben zonder Omeros van Derek Walcott? Om maar niet te spreken van een verblijf in New Orleans zonder Tennessee Williams’ Streetcar Named Desire. Overigens heb ik omwille van de variatie besloten om per kaart niet meer dan één boek per auteur op te nemen. Anders was Ulysses natuurlijk niet het enige boek van James Joyce bij Dublin geweest, en zou de kaart van het Diepe Zuiden van de VS gedomineerd worden door het verzameld werk van William Faulkner.
Lezen op locatie komt voort uit de serie Steinz’ Literaire Atlas, die in 2003 wekelijks in de zaterdagbijlage van NRC Handelsblad stond. Er is weinig hetzelfde gebleven: het aantal kaarten is sterk uitgebreid, er zijn – ook op basis van lezersreacties - meer dan honderd nieuwe vermeldingen bijgekomen, de begeleidende teksten zijn herschreven, en de kaarten zijn opnieuw getekend. | | 5. |
| LEZEN OP LOCATIE — PIETER STEINZ
De oorspronkelijke verwijzingen - pijltjes die van de titelbeschrijvingen naar de locaties op de kaart gingen - zijn vervangen door een systeem met corresponderende symbooltjes; symbooltjes die geen inhoudelijke betekenis hebben. Het hartje dat bijvoorbeeld op de eerste kaart (‘Nederland in de buitenlandse fictie’) ter hoogte van Schiphol te vinden is, suggereert niet dat daar een liefdesgeschiedenis is gesitueerd, maar verwijst naar het tekstblokje dat vooraf wordt gegaan door een ander hartje – in dit geval de op Schiphol gesitueerde roman Cannibals and Missionaries van Mary McCarthy.
- Pieter Steinz | | 6. |
|