the ledge files the ledge - nl - uk	nieuw zoeken	gesprekken boeken
Kniha smíchu a zapomnéní Milan Kundera uitgever: , 1980 vertaald als: Het boek van de lach en de vergetelheid uitgever: Ambo, 1985 vertaling: Jana Beranová zoek in hele site: the ledge - flash versie* *	Het boek van de lach en de vergetelheid, het eerste boek dat Milan Kundera schreef nadat hij zich in 1975 in Frankrijk had gevestigd, is zijn meest autobiografische roman. Openhartig vertelt hij erin over zijn relatie met zijn vader, de pianist Ludvík Kundera, over zijn eigen jeugdige enthousiasme voor het communisme, over zijn verstoting uit de partij en over de manier waarop hij na de Russische inval in 1968 zijn baan verloor – inclusief de vermakelijke anekdote van de horoscooprubriek die hij vervolgens een jaar lang verzorgde onder een andere naam. En Kundera schuwt zelfs een zeer intieme onthulling niet, getuige het verhaal over zijn ontmoeting met de journaliste R. en zijn plotselinge verlangen om haar te verkrachten. Het zijn het soort bekentenissen waar het publiek van smult: aandoenlijke, direct toegankelijke passages, waarin de doorgaans zeer discrete Kundera zich eindelijk een beetje blootgeeft, in plaats van zich te verstoppen achter cynische analyses en moeilijke theorieën. Dat die analyses en die theorieën juist een radicale kritiek op onze blootgeefcultuur behelzen, vergeten we voor het gemak maar even, evenals het feit dat al die autobiografische passages binnen de roman een functie vervullen die het persoonlijke niveau ruimschoots overstijgt: in plaats van het exhibitionistische ‘kijk mij eens’ klinkt er een heel ander geluid in door, bijvoorbeeld ‘kijk de wereld eens’, of zelfs ‘kijk de mens eens’. Zo vormen de inderdaad ontroerende herinneringen aan Kundera’s vader, de musicus die zijn woorden niet meer kon vinden, de aanleiding tot een uiteenzetting over variaties (die de componist in staat stellen steeds dieper tot de essentie van zijn thema door te dringen, in plaats van zich te verliezen in het oneindig grote) en tot een beschouwing over geluid, klank en muziek (met Schönberg is de westerse muziekgeschiedenis ten einde, wat overblijft is één grote stroom geluid, zoals Kundera zal betogen in Onwetendheid). Op vergelijkbare wijze worden de andere persoonlijke herinneringen direct ingezet voor onpersoonlijke doeleinden en opgenomen in het geheel van de compositie: het zijn niets anders dan variaties (of fragmentjes daarvan) op de grote thema’s die de roman behandelt, en we vergissen ons dan ook schromelijk wanneer we in die herinneringen de ware Kundera te pakken denken te hebben. Een van de grote thema’s van Het boek van de lach en de vergetelheid is de grafomanie: de onbeteugelbare schrijfdrang die in de mens naar boven komt zodra de wereld waarin hij leeft aan bepaalde voorwaarden voldoet (welvaart, sociale versplintering en afwezigheid van grote veranderingen). Die schrijfdrang heeft geen betrekking op brieven, dagboeken of andere teksten die voor privé-gebruik bestemd zijn, maar op boeken voor een anoniem publiek. Allemaal willen we de wereld veroveren met onze eigen woorden en onze eigen persoonlijkheid – want al die woorden gaan natuurlijk over niets anders dan onszelf; het boek dat Bibi wil schrijven en het boek van de fietsende schrijver uit Ruru zijn geen lachwekkende uitzonderingen, maar lachwekkende bevestigingen van de regel. Kundera laat er	geen twijfel over bestaan: het verschil tussen een goede en een slechte schrijver ligt niet in hun redenen om te gaan schrijven, maar domweg in de kwaliteit van het resultaat. Een goede schrijver (Goethe, Kundera) is iemand die erin slaagt zijn woorden aan de hele wereld op te dringen, een slechte schrijver (Bibi, Banaka) slaagt daar niet in. Tot voor kort althans, want inmiddels heeft de grafomanie een nieuwe uitlaatklep gevonden: na een korte, redelijk succesvolle omweg via de tv (waarover Kundera schrijft in Traagheid, de grafomaan heet daar ‘danser’, en deze roman kan worden gezien als de fugatische laatste variatie van Het boek van de lach en de vergetelheid) hebben de slechte én goede schrijvers aller landen zich verenigd op internet, waar ze hun schrijfdrang botvieren via weblogs en chatboxen. Die communicatie van allen met allen (die in werkelijkheid geen communicatie is, want iedereen ‘is omsingeld door zijn letters als door een spiegelwand die geen stem van buiten doorlaat’) gaat uit van totale openheid en een totale idylle: het is een ‘tuin waarin nachtegalen zingen’, een ‘gebied van harmonie waarin de wereld niet vreemd tegenover de mens staat en de mens niet vreemd tegenover andere mensen, maar waar integendeel de wereld en alle mensen geschapen zijn uit één en dezelfde materie en waar het vuur dat in de hemel brandt, hetzelfde is als het vuur dat in de menselijke ziel brandt.’ Kortom, het is het rijk der engelen. Aan die engelen heeft Kundera het derde en zesde boekdeel van zijn roman gewijd, en ook in de andere boekdelen zien we die gevleugelde wezens regelmatig verschijnen, al dan niet in vermomming. De engelen, dat zijn de aanhangers van Gods schepping, oftewel (in termen waar Kundera in De ondraaglijke lichtheid van het bestaan zijn theorie van de kitsch aan zal ophangen) zij die ja zeggen tegen het zijn als zodanig, los van elke concrete invulling: communisten, kinderen, maar ook ‘alle kerken, alle ondergoedfabrikanten, alle generaals, alle politieke partijen’. Zij vinden zich allemaal in de extatische lach van de engel, de lach van de rondedans, de lach van de vergetelheid, die alleen het heden laat bestaan en de geschiedenis ontkent (want een goede wereld is eeuwig en tijdloos). Daartegenover staat de lach van de duivel – die de ware lach is, want we moeten lachen wanneer de dingen plotseling worden ontdaan ‘van de veronderstelde betekenis, van de plaats die ze in de vermeende orde der dingen hebben gekregen’. De lach van de duivel doorbreekt de illusie van de idylle, plaatst de mens weer in de tijd en biedt hem inzicht in de beperkingen van zijn menselijkheid. Het moge duidelijk zijn dat Kundera zich bewust aan de kant van de duivel heeft geschaard, nadat hij als jongeman een tijdje met de engelen in de rondte had gedanst. Net als veel anderen is hij vervolgens tegen zijn eigen jeugd opgestaan en heeft hij geprobeerd zijn daad terug te roepen, op te jagen en te achterhalen. En in die duivelse klopjacht, die tot nu toe dertien boeken beslaat, schuilt zijn ware autobiografie. - [person]695&lan=nl')">Martin de Haan[/person]
schema
OP DE BOEKENPLANK VAN MILAN KUNDERA De vernuftige edelman Don Quichot van La Mancha Miguel de Cervantes Saavedra, 1605 / 1615 Het vernieuwende en humoristische vertellen van Cervantes en Laurence Sterne (zie Tristram Shandy, 1760-1767). Het leven en de Opvattingen van de Heer Tristam Shandy Laurence Sterne, 1759-1767 Het vernieuwende en humoristische vertellen van Cervantes en Laurence Sterne (zie Don Quixote, 1760-1767). Jacques de fatalist en zijn meester Denis Diderot, 1796 De 'antifictie' van Denis Diderot, die zich als verteller alle vrijheid permitteerde. Anna Karenina Leo N. Tolstoy, 1877 Overspelroman waarmee K. in De ondraaglijke lichtheid van het bestaan een spelletje speelt. Het slot Franz Kafka, 1926P De vervreemdende, totalitaire sfeer in de romans van Franz Kafka, K.'s Praagse landgenoot. De slaapwandelaars Hermann Broch, 1931-1932 De tussen droom en werkelijkheid laverende romans van Hermann Broch, die in Die Schlafwandler(1931-1932) en Tod des Vergil (1945) schreef over intellectuelen in tijden van historische crisis. De dood van Vergilius Hermann Broch, 1945 De tussen droom en werkelijkheid laverende romans van Hermann Broch, die in Tod des Vergil (1945) en Die Schlafwandler (1931-1932) schreef over intellectuelen in tijden van historische crisis.	HET OEUVRE VAN MILAN KUNDERA: De ondraaglijke lichtheid van het bestaan 1984 (romans in het Tsjechisch) Filosofische roman over de gedoemde liefde tussen een overspelige arts en een serveerster na de communistische reactie op de Praagse Lente (1968).	WAT TE LEZEN NA DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN? 'CONTES PHILOSOPHIQUES' Candide, of Het optimisme Voltaire, 1759 Een jonge optimist reist langs de reëel bestaande verschrikkingen van 'de beste van alle mogelijke werelden' De baron in de bomen Italo Calvino, 1957 Een 18de-eeuws jongetje wordt boombewoner en beziet de geschiedenis van bovenaf. Zen en de kunst van het motoronderhoud Robert M. Pirsig, 1974 Vader in crisis maakt samen met zoontje motorodyssee door Amerika. De wetten Connie Palmen, 1991 Een vrouw zoekt zichzelf en de liefde onder intellectuele leermeesters. KAFKAëSK OOSTBLOKCOMMUNISME De meester en Margarita Mikhail Bulgakov, 1967P De duivel zet stalinistisch Moskou op stelten. Melinda en Dragoman György Konrád, 1991 Portret van een erotische driehoeksverhouding in naoorlogs Boedapest. Liefde en straatvuil Ivan Klíma, 1988 (samizdat 1987) Een van Kafka bezeten, overspelige en filosoferende schrijver werkt als vuilnisman in Praag. Publiek geheim Bernlef (J.), 1987 Een oude schrijver (in Hongarije) weigert om zich te laten censureren. LIEFDE IN TOTALITAIRE TIJDEN 1984 George Orwell, 1949 Winston en Julia onder het alziend oog van Big Brother. Zoeken naar Eileen W. Leon de Winter, 1981 Een man reconstrueert een verboden liefde in een door godsdiensttwisten verscheurd Noord-Ierland. Rite de passage Nadine Gordimer, 2001 Witte vrouw wordt verliefd op zwarte man en tart de apartheid in Zuid-Afrika.
	De grap 1967 'romans in het Tsjechisch' Vier Pragers doen het verhaal van een mislukte (seksuele) wraakactie.
	Het leven is elders 1974 'romans in het Tsjechisch' Een dichter in communistisch Bohemen verraadt zijn vriend en de poëzie.
	Het boek van de lach en de vergetelheid 1980 'romans in het Tsjechisch' Een Tsjechische serveerster die in een Westeuropese stad woont na haar vlucht uit Praag, tracht het verleden te herwaarderen, waarbij zij realiteit en fantasie dooreenweeft.
	Traagheid 1995 'romans in het Frans' Drie onderling verbonden verhalen over het thema traagheid.
	Identiteit 1997 'romans in het Frans' Een liefdesdrama begint als een man in een flits een ander voor zijn vrouw aanziet.
	Onwetendheid 2001 'romans in het Frans' Een Tsjechische ex-balling zoekt haar plaats in post-communistisch Praag.
	Onsterfelijkheid 1990 Een man bedenkt dat hij geen enkele vrouw kent die Agnes heet, en besluit een romanpersonage te creëren.
	Lachwekkende liefdes 1963 Zeven verhalen, die evenzovele ironische en speelse benaderingen van de liefde zijn.
	Afscheidswals 1973 In een Tsjechische badplaats met bronnen die vrouwen van hun onvruchtbaarheid afhelpen, raken de levens van enkele vrouwen en mannen gedurende vijf dagen met elkaar vervlochten.
	Jacques en zijn meester: hommage aan Denis Diderot in drie bedrijven 1981 Toneelstuk. 'Inleiding tot een variatie', die in het boek aan het toneelstuk voorafgaat, is een overpeinzing van de auteur over de roman, over Sterne en Diderot.
:		maak een notitie naam notitie Code (above)
The Ledge Redactie: Stacey Knecht, info@the-ledge.com Dank aan: De digitale pioniers en Het Prins Bernhard Cultuurfonds Ontwerp: Maurits de Bruijn	Copyright: Pieter Steinz, Stacey Knecht Reproduktie en/of hergebruik uitsluitend in overeenstemming met de auteurs.