the ledge files the ledge - nl - uk	nieuw zoeken	gesprekken boeken
Die Verwandlung Franz Kafka uitgever: , 1915 vertaald als: De gedaanteverwisseling uitgever: Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2001 vertaling: Willem van / Meijerink Toorn verwijzingen vanuit: Honderd jaar eenzaamheid Gabriel García Márquez De blikken trommel Günter Grass Lolita Vladimir Nabokov zoek in hele site: the ledge - flash versie* *	Toegegeven, niet alle hoogtepunten uit de wereldliteratuur beginnen met een meesterlijke zin; lees er Madame Bovary of Oorlog en vrede maar op na. Maar Die Verwandlung, een van de weinige verhalen die Franz Kafka (1883-1924) goed genoeg achtte om te publiceren, heeft een vliegende start: 'Toen Gregor Samsa op een ochtend uit onrustige dromen ontwaakte, bemerkte hij dat hij in zijn bed in een kolossaal stuk ongedierte was veranderd.' Wie zo'n zin leest, legt het verhaal niet meer weg. De eerste reactie is verbazing (hoe kan iemand zó veranderen, is dit een sprookje?), de tweede nieuwsgierigheid (hoe gaat dit verder, hoe loopt dit af?), en de derde - als je het verhaal eenmaal ademloos hebt uitgelezen - is bewondering. Een sprookje of een dierenverhaal kan iedereen schrijven, maar wie er na zo'n absurd begin in slaagt zijn lezers mee te laten leven met het lot van de man die veroordeeld is tot een bestaan als insekt, is een genie. Zeker als hij dat negentig jaar geleden al deed, toen realistisch proza in de literatuur nog de toon zette. Kafka wordt gezien als een van de grondleggers van het magisch-realisme; Gabriel García Márquez heeft vaak gezegd dat het Die Verwandlung was die hem duidelijk maakte welke mogelijkheden de literatuur bood. Maar de nadruk ligt bij de Duitstalige Tsjech op het realisme - of hij nu beschrijft hoe een man zich op bevel van zijn vader verdrinkt ('Das Urteil'), hoe een circusartiest vast tot het bittere einde ('Der Hungerkünstler'), hoe een beul zichzelf onder een nieuw martelwerktuig legt ('In der Strafkolonie'), of hoe Gregor Samsa door zijn familieleden de dood in wordt gedreven. Want dát is waar Die Verwandlung om draait: om het isolement van Gregor en om de botte manier waarop hij al snel na zijn gedaanteverwisseling verraden wordt door de mensen voor wie hij zich	altijd opgeofferd heeft. Gregor wordt gestraft zonder dat hij (of de lezer) weet waarvoor, net als Joseph K. in Kafka's beroemde roman Der Prozess. Het schrijnende van Die Verwandlung is dat Gregor zich voortdurend schuldig voelt tegenover zijn familie, terwijl wij ons alleen maar verbazen over het autoritaire gedrag van zijn vader, de slapheid van zijn moeder en de uiteindelijke harteloosheid van zijn zusje. Je zou Die Verwandlung dan ook kunnen opvatten als het verhaal van een moderne Jezusfiguur, die de schuld van alle mensen op zich neemt. Zelf zie ik het verhaal in de eerste plaats als een geestige variatie op de Metamorphoses van de Latijnse dichter Ovidius, die zijn verhalen meestal liet eindigen met een gedaanteverwisseling. Maar dat zijn maar twee van de mogelijke lezingen. Freudianen, marxisten, christenen, joden, mystici, Praagse nationalisten en biografische critici - allemaal hebben ze Die Verwandlung (en de rest van het werk van Kafka) naar hun eigen straatje toegeveegd. De schrijver zou dat trouwens niet erg gevonden hebben; als jood (zij het een niet gelovige) was hij van jongsafaan doordrongen van de o zo vruchtbare meerduidigheid van de teksten in de Misjna en de Talmoed, de joodse parabels en verzamelde commentaren op de wet. Om de fantasie van zijn lezers niet te beperken, keerde hij zich bij zijn leven tegen het afbeelden van Gregor-als-insekt op de kaft van het boek. Hij moet zich in zijn graf hebben omgedraaid toen Vladimir Nabokov het 'stuk ongedierte' in de jaren vijftig tijdens zijn Lectures on Literature determineerde (en tekende) als een grote bruine kever. Nabokov had als bewonderaar van Kafka beter moeten weten. Maar ja, als afgestudeerd entomoloog kon hij de verleiding moeilijk weerstaan. - Pieter Steinz (NRC Handelsblad)
schema
	HET OEUVRE VAN FRANZ KAFKA: Absurde verhalen 1915-1924 Mensen (en dieren) in een vijandige wereld.
OP DE BOEKENPLANK VAN KAFKA Misdaad en straf Fyodor M. Dostoyevsky, 1866 Het van schuld en boete doortrokken werk van Fjodor Dostojevski. Justine, of De tegenspoed der deugdzaamheid Marquis de Sade, 1791 Het wrede wereldbeeld van D.A.F. de Sade (Justine, 1791). David Copperfield Charles Dickens, 1849-1850 Wees valt en staat op in een absurde wereld. Petersburgse vertellingen Nikolai Gogol, 1835-1840 Het absurdistisch realisme van Nikolaj Gogol ('De neus', 1836; 'De overjas', 1842). Aldus sprak Zarathoestra Friedrich Nietzsche, 1882-1885 Cultuur- en religiekrietiek in literaire vorm. De Talmoed The Steinsaltz Edition, ??? De eenvoudige stijl en de parabelachtige commentaren op de joodse wet in de Talmoed en de Oosters-joodse mystiek van de Kabbala (13de eeuw). De wereld als wil en voorstelling Arthur Schopenhauer, 1819 Het humoristische pessimisme van de filosoof Arthur Schopenhauer (1788-1860) [Tycho Brahes Weg zu Gott] Max Brod, 1915 De joods-christelijke romans van Max Brod (1884-1968), Kafka's vriend en executeur-testamentair.	Het slot 1926 (postuum) 'postuum gepubliceerd' Een landmeter tracht in een dorp een woon- en werkvergunning te krijgen van het geheimzinnige administratieve centrum in het slot.	WAT TE LEZEN NA HET SLOT? HET INDIVIDU VERMANGELD DOOR HET SYSTEEM De donkere kamer van Damokles Willem Frederik Hermans, 1958 De verzetsheld en de bureaucratie. 1984 George Orwell, 1949 Liefdespaar strijdt tevergeefs tegen Big Brother. Wachttijd Saul Bellow, 1944 Soldaat in spe zoekt naar de zin van het leven. De vreemdeling Albert Camus, 1942 Man wordt veroordeeld omdat hij weigert zich aan te passen. De brave soldaat Svejk Jaroslav Hasek, 1920-1923 'Blackadder Goes Forth' avant la lettre. Wachten op de barbaren J.M. Coetzee, 1980 Zuid-Afrikaanse allegorie over totalitarisme. HET LEVEN IS ABSURD Marcovaldo, of De seizoenen in de stad Italo Calvino, 1963 Fabrieksarbeider zoekt de natuur in de grote stad. De muziek van het toeval Paul Auster, 1990 Gokkers stranden op een geheimzInnig landgoed. De onschuldige Eréndira Gabriel García Márquez, 1972 Verhalen waarin magie en werkelijkheid in elkaar overlopen. Molloy Samuel Beckett, 1947 (published in 1951) Privé-detective op zoek naar een bedlegerige man. PRAAG De grap Milan Kundera, 1967 Vier Pragenaars vertellen over een mislukte wraakactie. Professor in de begeerte Philip Roth, 1977 Een Amerikaanse academicus gaat in Praag op zoek naar zijn joodse wortels. De procedure Harry Mulisch, 1998 Het verhaal over een leven-scheppende microbioloog wordt doorsneden met dat van de Praagse rabbi Löw en zijn golem. De zevenarmige kandelaar Josef Skvorecký, Verhalen over de lotgevallen van joodse Tsjechen in de Tweede Wereldoorlog. De wonderlijke avonturen van Kavalier & Clay Michael Chabon, 2000 Joodse goochelaarsleerling uit Praag ontsnapt aan de nazi's en wordt de populairste stripmaker van de jaren veertig. Praag Arthur Phillips, 2002 In mei 1990 komen vier Amerikaanse twintigers en een Canadees naar Boedapest (sic) om er een nieuwe wending aan hun leven te geven.
	[Das Urteil] 1913 'bij zijn leven verschenen' Een man verdrinkt zichzelf als zijn vader hem ter dood veroordeelt.
	[Der Heizer] 1913 'bij zijn leven verschenen' Eerste hoofdstuk van het latere Amerika, over de vriendschap tussen een jongen en een verongelijkte stoker.
	De gedaanteverwisseling 1915 'bij zijn leven verschenen' Man blijkt op een ochtend in enorm insect veranderd.	TEST
	In de strafkolonie (verschenen in Een hongerkunstenaar en andere verhalen tijdens het leven van de schrijver gepubliceerd) 1919 'bij zijn leven verschenen' Beul demonstreert zijn eigen martelwerktuig.
	Een hongerkunstenaar en andere verhalen tijdens het leven van de schrijver 1924 'bij zijn leven verschenen' Vier verhalen met reëel bestaand absurdisme.
	Het proces 1925 (postuum) 'postuum gepubliceerd' Een jongeman staat terecht zonder dat hem duidelijk wordt op welke beschuldiging.
	Amerika 1927 (postuum) 'postuum gepubliceerd' Jonge emigrant blijft tegen de klippen op in de Amerikaanse Droom geloven.
	Brief aan vader 1919 Lange brief van de Tsjechische schrijver (1883-1924) aan zijn vader, over zijn angst voor hem en voor het leven in het algemeen.
:		maak een notitie naam notitie Code (above)
The Ledge Redactie: Stacey Knecht, info@the-ledge.com Dank aan: De digitale pioniers en Het Prins Bernhard Cultuurfonds Ontwerp: Maurits de Bruijn	Copyright: Pieter Steinz, Stacey Knecht Reproduktie en/of hergebruik uitsluitend in overeenstemming met de auteurs.