the ledge files the ledge - nl - uk	nieuw zoeken	gesprekken boeken
Selo Stepanchikovo i ego obitateli Fyodor M. Dostoyevsky uitgever: , 1859 vertaald als: Het dorp Stepantsjikovo uitgever: Wereldbibliotheek, Amsterdam, 1955 vertaling: R. van Meenen zoek in hele site: the ledge - flash versie* *	Vijf jaar officiersdienst in het barre Kazachstan had hij achter de rug – en dat was nog niets vergeleken bij de vier jaar die hij daarvoor had doorgebracht als dwangarbeider in Siberië. Maar toen Fjodor Michailovitsj Dostojevski begin 1860 terugkeerde naar zijn geboorteplaats Sint Petersburg, was hij alweer voorzichtig aan een literaire comeback begonnen. Op de novelle Een kleine held na had hij niets gepubliceerd tussen 1849, toen hij wegens subversieve politieke activiteiten gearresteerd werd, en 1859, toen Ooms droom in het tijdschrift 'Vaderlandse notities' verscheen. In september 1860 verpletterde hij zijn lezers met het eerste deel van zijn autobiografische Aantekeningen uit het dodenhuis. Het dorp Stepantsjikovo en zijn bewoners, dat eind 1859 in 'Het Russische woord' verscheen, is in veel opzichten een scharnierboek in het oeuvre van Dostojevski. De roman heeft het lichtvoetige, Gogol- achtige van vroege romans als Arme mensen en De dubbelganger, maar wie goed leest kan in het verhaal van de landeigenaar die zich laat ringeloren door een Raspoetin avant-la-lettre ten minste één belangrijk thema zien dat in het latere werk zo’n overheersende rol zou gaan spelen: schuldgevoel. Simon Vestdijk, die een essay wijdde aan ‘Het schuldprobleem bij Dostojevski’ (1945), beschouwt de roman juist daarom als een van van Dostojevski’s ‘meest geniale scheppingen’; het onberedeneerde schuldgevoel dat de goeiige Jegor Iljitsj Rostanjev weerloos maakt tegenover de oplichter-huistiran Foma Fomitsj Opiskin vormt in zijn ogen een mooie tegenhanger van het niet-ontwikkelde schuldgevoel van de student Raskolnikov in Dostojevski’s bekendste roman Misdaad en straf. ‘Ik heb schuld,’ zegt Rostanjev al op een van de eerste bladzijden van de roman. ‘Ik weet nog niet, mijn beste, wát ik misdaan heb, maar ik heb een fout gemaakt’ (p. 13). Hij heeft het dan over zijn verhouding met zijn moeder; maar zo’n zelfbeschuldigende instelling (die tegenwoordige lezers vooral kennen van de huiself Dobby uit de Harry Pottercyclus) vormt ook een verklaring voor ‘oom Jegors’ onvermogen om op te treden tegen Foma Fomitsj, zelfs wanneer die hem beledigt, onrechtvaardig behandelt of vernedert. En daarmee zijn we wijzer dan de verteller van de roman, een neef van de gekoeioneerde landeigenaar, die niets zegt te begrijpen van de situatie in het ‘dorp’ Stepantsjikovo: ‘zo’n brutaliteit, zo’n onbeschaamde eigengereidheid van de ene en zo’n vrijwillige slavernij, zo’n lichtgelovige argeloosheid van de andere kant’ (p. 95). Maar misschien gaan we te hard, en is het goed om vóór het interpreteren eerst eens te beschrijven wat voor roman Het dorp Stepantsjikovo eigenlijk is. Een comedy of manners zou je op het eerste gezicht zeggen: Dostojevski beschrijft met een licht-satirische inslag het met roddel, geldkwesties en huwelijksperikelen gevulde	leven in de Russische provincie – een beetje zoals Gogol doet in Dode zielen. Maar het bijzondere van het boek zit ‘m in de confrontatie tussen de twee psychologisch nogal vreemd aangelegde hoofdpersonen, die worden gadegeslagen door de verteller, neef Sergej (die door zijn oom naar Stepantsjikovo is gesommeerd om met een van zijn beschermelingen te trouwen). Oom Jegor wordt beschreven als een zwakke figuur, ‘een veertigjarig kind’. Foma Fomitsj is een laffe, egocentrische parasiet die jarenlang vernederd is in het huishouden van Jegors stiefvader, en die zich onder bescherming van Jegors moeder ontpopt tot de dictator die hij altijd al was. Hun symbiotische relatie dreigt keer op keer verstoord te worden, maar uiteindelijk doet Foma genoeg water bij de wijn om gezamenlijk verder te kunnen. ‘De ontknoping kwam zo onverwacht, dat iedereen paf stond’ (p. 202). In iets meer dan 200 pagina’s doet Sergej (lees: Dostojevski) verslag van het ‘gekkenhuis’ waarin hij verzeild raakt. Het landgoed is de verzamelplaats voor tal van hysterische, drankzuchtige en gefrustreerde personen, die op diverse manieren met elkaar verbonden zijn. Al snel beseft de lezer dat de nadruk op de irrationele schuldgevoelens van oom Jegor niet het enige typisch-Dostojevskiaanse aspect van het verhaal is. Alle personages zijn knettergek, om met de Dostojevski-hater Vladimir Nabokov te spreken. En voortdurend worden er knuppels in het hoenderhok gegooid, van een schaking en een plotseling huwelijksaanzoek tot de opkomst van een bezopen geleerde. ‘Lieve help! Wat een hartstochten!’ roept een van de gasten in Stepantsjikovo terecht uit. ‘De grootste dramaturg sinds Shakespearenoemde de literatuurkenner George Steiner Dostojevski. Maar Nabokov omschreef hem juist als een ‘gemankeerd toneelschrijver’. Het is aan de lezer om te bepalen wie van de twee gelijk heeft in het geval van deze roman. Maar dat laat onverlet dat de roman leest als de novelization van een toneelstuk, een klucht (zoals een van de personages zelf zegt); en ook dat er nogal wat vragen na het lezen overblijven. Is Het dorp Stepantsjikovo inderdaad een hoogtepunt in het oeuvre van Dostojevski, zoals Vestdijk beweerde? Zijn de hoofdpersonen meer dan flat characters? Is Oom Jegor honderd procent goed en Foma honderd procent slecht? En, om maar een persoonlijke brandende kwestie aan te roeren: wat bezielde Dostojevski toen hij zijn roman de ondertitel ‘Uit de gedenkschriften van een vergeten burger’ meegaf? - Pieter Steinz Volgende week in de Leesclub: Margot Dijkgraaf over het komische bij Dostojevski. Discussieer mee op www.nrc.nl/leesclub, waar ook een dossier over Fjodor M. Dostojevski te vinden is. Het dorp Stepantsjikovo is, net als de andere titels die in de Leesclub besproken zullen worden, te koop via www.nrc.nl/extra.
schema
OP DE BOEKENPLANK VAN DOSTOJEVSKI De bijbel 40 different authors, ca. 1450 B.C. - ca. 95 A.D. Met name vanwege de christelijke moraal (vooral het Nieuwe Testament). Hamlet William Shakespeare, 1602 De met moord, doodslag en sentiment gevulde tragedies van William Shakespeare (zie ook: Macbeth) Macbeth William Shakespeare, 1606 De met moord, doodslag en sentiment gevulde tragedies van William Shakespeare (zie ook: Hamlet) [The Collected Poems] Lord Byron, ... Verwant aan Raskolnikov zijn de zwart-romantische, rebellerende helden uit Byrons poëzie ('Childe Harold', 1812; 'Don Juan', 1819-1824). Eugénie Grandet Honoré de Balzac, 1833 De breed uitwaaierende zedenromans van Balzac, wiens Eugénie Grandet door Dostojevski vertaald werd. Het grauwe huis Charles Dickens, 1852-1853 Gepassioneerde stadsroman over misdaad en lijden (zie ook: David Copperfield). David Copperfield Charles Dickens, 1849-1850 Gepassioneerde stadsroman over misdaad en lijden (zie ook: Bleak House). Petersburgse vertellingen Nikolai Gogol, 1835-1840 Satirische verhalen van Gogol, onder wiens 'mantel' volgens Dostojevski 'alle Russische schrijvers vandaan zijn gekomen'. Les misérables Victor Hugo, 1862 Ideeënroman over de jacht van een politieinspecteur op een misdadiger die zijn leven gebeterd heeft.	HET OEUVRE VAN FYODOR M. DOSTOYEVSKY: Misdaad en straf 1866 Een student denkt met de moord op een woekeraarster een goede daad gesteld te hebben, maar wordt allengs bekropen door wroeging.	WAT TE LEZEN NA MISDAAD EN STRAF? KLASSIEKE PSYCHOLOGISCHE MISDAADROMANS Ripley, een man van talent Patricia Highsmith, 1956 Een amorele kameleon pleegt een moord en neemt de plaats van zijn slachtoffer in. Het stenen oordeel Ruth Rendell, 1977 Analfabetische huishoudster schiet een familie dood; whydunnit? Bezeten van mij Nicci French, 1999 Vrouw ontdekt de zwarte kant van haar nieuwe geliefde. SCHULD EN BOETE De verborgen geschiedenis Donna Tartt, 1992 College-student wordt medeplichting aan doodslag en moord en worstelt met zijn geweten. De val Albert Camus, 1956 Advocaat biecht zijn zonden (ijdelheid en onverschilligheid) op in een Amsterdamse kroeg. Van oude mensen, de dingen die voorbijgaan Louis Couperus, 1906 Twee oudjes (en hun families) gaan kapot aan schuldgevoel over verjaarde crime passionnel/ VERWANTE 19DE-EEUWSE ROMANS De vreemde geschiedenis van Dr Jekyll en Mr Hyde Robert Louis Stevenson, 1886 Een wetenschapper raakt verslaafd aan het Kwaad in hemzelf. De rode letter Nathaniel Hawthorne, 1850 Een duivelse figuur werkt op het schuldgevoel van de man die hem hoorns opzette. VERWANTE RUSSISCHE ROMANS De held van onze tijd Mikhail Lermontov, 1840 Een soldaat in de Kaukasus verkent de grenzen van de vrije wil. Wanhoop Vladimir Nabokov, 1934 Psychologische thriller over een man die achter zijn dubbelganger aanjaagt. Underground, of Een held van onze tijd Vladimir Makanin, 1998 Een vernederde schrijver neemt wraak op de communistische Russische samenleving.
	Aantekeningen uit het ondergrondse 1866 Een nihilist klaagt het bederf van de moderne wereld aan.
	De idioot 1868 De epileptische prins Mysjkin is zo goed dat hij voor gek wordt aangezien.
	Boze geesten 1871-1872 Een beweging van revolutionairen maakt in 1870 het leven in een Russisch provinciestadje tot een hel.
	De broers Karamazov 1880 In de drie zoons van een grootgrondbezitter krijgen de Russische volksaard en de 19e eeuwse tijdgeest gestalte.
	De dubbelganger 1846 De geschiedenis van een onaanzienlijke kleine ambtenaar, die zich in zijn fantasie identificeert met een hooggeplaatste collega-naamgenoot.
	Het dorp Stepantsjikovo 1859 Het bijzondere van Het dorp Stepantsjikovo, het eerste boek in de NRC Leesclub, zit ’m in de confrontatie tussen twee psychische ‘gevallen’. Lees en discussieer mee op www.nrc.nl/leesclub!
:		maak een notitie naam notitie Code (above)
The Ledge Redactie: Stacey Knecht, info@the-ledge.com Dank aan: De digitale pioniers en Het Prins Bernhard Cultuurfonds Ontwerp: Maurits de Bruijn	Copyright: Pieter Steinz, Stacey Knecht Reproduktie en/of hergebruik uitsluitend in overeenstemming met de auteurs.