the ledge files the ledge - nl - uk	nieuw zoeken	gesprekken boeken
Marlene van Niekerk uitgever: Queillerie Publishers, 1994 vertaald als: Triomf uitgever: Arena, 2000 vertaling: Robert Dorsman / Riet de Jong-Goossens zoek in hele site: the ledge - flash versie* *	Marlene van Niekerk vertegenwoordigt de Zuid-Afrikaanse literatuur in de AfriCanon (leesclub van NRC-Handelsblad, red.) en dat heeft iets eigenaardigs. Het land heeft twee Nobelprijswinnaars voortgebracht, dus er had ook gekozen kunnen worden voor een werk van bijvoorbeeld J.M. Coetzee, in plaats van voor het relatieve recente Triomf van Van Niekerk. Ik denk dat die keuze mede bepaald is door een behoefte een zekere band te benadrukken tussen Nederland en Zuid-Afrika die wordt gezocht in de taal. Het Afrikaans wordt in brede kring nog steeds beschouwd als een exotisch onderdeel van het Nederlands. Knorr speelde daar indertijd feilloos op in met reclame waarin woorden als ‘amperbroekie’ en ‘hysbakkie’ ons moesten verleiden tot het kopen van zogenaamde wereldgerechten. We gaan sinds het einde van de apartheid om met het Afrikaans alsof het een verloren zoon is die weer in ons midden is opgenomen, en die houding is niet vrij van sentiment. Want we begrijpen de taal niet werkelijk, dat benadrukte Antjie Krog vorige week nog in een interview over haar gedichtendagbundel Waar ik jou word, toen ze uitlegde dat we de Afrikaanse betekenis van ‘ik en jij’ hier in Europa niet kunnen begrijpen. Het gevoel van onbegrip dat te maken heeft met die vermenging van identiteiten, dringt zich onontkoombaar op bij het lezen van Triomf. Het gaat dan niet om een keuze voor Coetzee of Van Niekerk, want ook de romans van Coetzee houden de lezer op afstand - maar die worden er niet slechter van als je ze niet helemaal begrijpt. En ook Triomf is een sterk boek. Het onbegrip dat je als lezer voelt, zit meer in de beweegredenen van de personages. Ze werden in de boekenbijlage van deze krant ooit omschreven als de Tokkies van Zuid-Afrika, maar die beschrijving klopt maar ten dele. In Triomf, een wijk in Johannesburg die in de apartheidsjaren zonder ironie deze naam kreeg, woont inderdaad alleen 'white trash'. Maar er is meer aan de hand dan dat een asociale wijk wordt geportretteerd. Hier speelt een familie de hoofdrol waarin Mol door zowel haar twee broers als haar epileptische, oversekste, incestproduct Lambert emotioneel en seksueel wordt misbruikt. Hoewel de positie van de vrouw hier interessant wordt uitgewerkt, is het toch niet waar het om gaat in deze roman. De vraag met deze verwoeste en verwoestende familie is: wat heeft Van Niekerk willen zeggen? Het boek speelt zich af vlak voor de eerste democratische verkiezingen in Zuid-Afrika. Het	land, zelfs de hele wereld, was euforisch over de ontwikkelingen. En juist op dat moment komt Van Niekerk met een uiterst pessimistisch verhaal. Waarom toen? Om Triomf kort samen te vatten: alle personages zijn op hun manier verminkt, waarbij broer Treppie wellicht het meest last heeft van zijn jeugdtrauma. Maar ook Lambert, op wie peuken werden uitgedrukt om hem stil te krijgen, heeft veel psychische pijn, alleen al omdat hij tot zijn veertigste zijn seksuele lusten alleen kon botvieren op zijn moeder. Broer Pop lijdt onder wat hij ziet en hoort, terwijl hij zich angstvallig terzijde houdt. Deze familie, in een aftands huis vol schroot in de tuin en een kapotte tv-antenne op het dak, krijgt wekelijks bezoek van mensen van de (Nieuwe) Nasionale Partij, die het behoud en het belang van de eigen identiteit predikt ook al zijn de Afrikaner blanken in de minderheid. Ondertussen schreeuwen Jehovagetuigen van alles de wijk in. Maar van echte interesse of respect is bij geen van beide groepen sprake. Het is een familie die op de schroothoop van de geschiedenis is beland (de afgedankte ijskasten en het telkens omvallen van de brievenbus waardoor contact met de buitenwereld moeilijk is - al is het maar via reclamefolders - zijn veelzeggend). Ze zijn uitgekotst door de maatschappij, of beter gezegd: uitgepoept. Niet voor niets vergelijkt Treppie de geschiedenis met een poephol; hij vindt de hele geschiedenis terug in zijn ontlasting. ‘Geledigd en ontlast, alles goed. Vrede op aarde.’ Al met al schetst Van Niekerk een weinig florissant beeld van de Zuid-Afrikaanse geschiedenis, van de Afrikaners die hier neergezet worden als één grote incestueuze bende en van de angst voor verandering. De zwarte humor, de smerigheid en het tokkiegehalte zijn voor ons allemaal nog wel te volgen. Maar de vrees voor verandering lijkt mij het moeilijkst te bevatten. Mol en haar mannen staan klaar om de ‘Grote Trek’ naar het noorden aan te gaan zodra het mis zal gaan wanneer de ‘kaffers’ aan de macht zijn. En die angst dat een politieke omwenteling aan de wortels van je bestaan en vooral van je identiteit raakt, is voor een Nederlander - ondanks de vermeende taalovereenkomsten - niet te begrijpen. Het getuigt van lef dat Van Niekerk dit boek in 1994 schreef terwijl er overal euforie was. Wat in die keuze vooral aanspreekt is dat ze niet koos voor sympathieke slachtoffers, maar voor smeerpijpen, die vergeten zijn door de maatschappij. Enerzijds omdat zij zich zelf altijd al afzijdig hielden, anderzijds omdat in 1994 niemand geïnteresseerd was in arme blanken in Zuid-Afrika. Misschien was dat wel de reden om het boek juist toen te schrijven, maar ik betwijfel het. - Toef Jager
schema
	HET OEUVRE VAN MARLENE VAN NIEKERK: De vrouw die haar verrekijker had vergeten ? Verhalen.
	Agaat 2004 'Hoofdpersonen zijn een bejaarde Afrikaner vrouw op haar sterfbed, Milla, en haar huishoudelijke hulp Agaat, een kleurling. Terwijl Milla steeds verder aftakelt en Agaat over haar waakt, ontvouwt zich het verhaal over de plaas, over Agaat, Milla, haar man Jak en haar zoon Jakkie, over Afrikaners en over Zuid-Afrika.' - Fred de Vries, de Volkskrant
OP DE BOEKENPLANK VAN MARLENE VAN NIEKERK Daisy Miller Henry James, 1878 Een Amerikaanse toeriste in Europa wordt ten onrechte voor een lichtzinnige flirt gehouden. (Marlene van Niekerk noemt Henry James haar 'academic passion'). De droomduiding Sigmund Freud, 1899 Triomf is door critici beschreven als een kruising tussen een 'politieke satire' en een 'freudiaanse familieromance.' [The Folly] Ivan Vladislavic, 1993 Een braakliggend veld naast de Zuid-Afrikaanse familie Malgas wordt eigendom van een mysterieuze, excentrieke figuur met 'een plan'. Laat ons nu vermaarde mannen prijzen James Agee, 1939 De journalist-romancier Agee en de fotograaf Walker Evans werkten samen aan dit essay over de poor white trash van Alabama gedurende de Grote Depressie. [Daglemier in Suid-Afrika] Gustav Preller, 1937 Geschiedenis van Zuid-Afrika 'van die vroegste tye tot 1881', door historicus en Voortrekker publicist Gustav Preller. Tsotsi Athol Fugard, 1980 Roman van de Zuid-Afrikaanse toneelschrijver met wiens stukken Triomf vaak vergeleken wordt: beide schrijvers ontlenen veel aan de komische spreektaal van het Afrikaner leven. Verhalen van mysterie en fantasie Edgar Allan Poe, 1833-1849 In zijn essay Haunted house, haunted nation: 'Triomf' and the South African postcolonial Gothic, beschijft Jack Shear de Benades als 'een moderne Zuid-Afrikaanse versie van Poe's Huis van Usher, een familie die geconfronteerd wordt met haar eigen degeneratie.'	Triomf 1994 Het wel en wee van een arme blanke familie in Johannesburg in het jaar van de eerste democratische verkiezingen in Zuid-Afrika.	WAT TE LEZEN NA TRIOMF? 'WHITE TRASH' Het wijze bloed Flannery O'Connor, 1949 Een jonge Amerikaan vervalt na zijn terugkeer als soldaat in de Tweede Wereldoorlog tot godsdienstfanatisme. Een akker voor God Erskine Caldwell, 1933 Fel in hun strijd om het bestaan leven deze goudgravers en katoenplanters in een mystieke wereld. Dagboek Chuck Palahniuk, 2006 Wanneer een white-trash-trailer-park-girl wordt aangezien voor de reïncarnatie van een overleden schilderes, probeert haar schoonmoeder haar te dwingen haar intuïtieve schilderkunst te gelde te maken. [Gardening at Night] Diane Awerbuck, 2003? Zuid-Afrika, eind twintigste eeuw: meisje groeit op in de vervallen mijnstad Kimberley. Terwijl ik al heenging William Faulkner, 1930 Plattelandsfamilie draagt moeder ten grave. De Metsiers Hugo Claus, 1958 Faulkneriaanse familiekroniek over noodlot en verloren onschuld. INCEST Ada: een familiekroniek Vladimir Nabokov, 1969 / 1990 (reissue edition) Psychologische roman over een incestueuze relatie in een decadente familie. De eeuwige jachtvelden Nanne Tepper, 1995 In een tumultueus intellectueel gezin eind jaren tachtig groeit tussen een jongeman en zijn oudste zus een intieme relatie. Teder is the nacht F. Scott Fitzgerald, 1951 Een in Europa wonende Amerikaanse psychiater trouwt met een van zijn patiënten, een incestslachtoffer wier schizofrenie hij weet te genezen, wat echter tot zijn eigen ondergang leidt. [Mathilda] Mary Shelley, Een vrouw vertelt hoe haar vader zijn incesteueuze liefde voor haar opbiechtte om daarna zelfmoord te plegen. De meteoren Michel Tournier, 1975 Tussen een tweeling bestaat een intiem verbond totdat een van de twee trouwt. De uitverkorene Thomas Mann, 1951 Nadat het kind uit een incestueuze relatie van de hertog van Vlaanderen en zijn tweeling-zuster heeft ontdekt dat hij met zijn moeder is getrouwd, wijdt hij zich geheel aan God en wordt uiteindelijk paus. POST-APARTHEID De rusteloze supermarkt Ivan Vladislavic, 2001 Een gepensioneerde blanke corrector maakt zich in het veranderende Zuid-Afrika druk om stijl- en spellingfouten. Het bedrog Damon Galgut, 2008 Een blanke Zuid-Afrikaan raakt steeds meer verstrikt in de duistere praktijken van een vroegere klasgenoot. In ongenade J.M. Coetzee, 1999 Te midden van de raciale en seksuele verwarring van Zuid-Afrika na de apartheid moet een trotse professor steeds grotere vernederingen doorstaan. Het huiswapen Nadine Gordimer, 1997 Het geordende bestaan van een blank Zuid-Afrikaans echtpaar van middelbare leeftijd verandert voorgoed als hun zoon de vriend doodschiet die hij kort daarvoor met zijn vriendin betrapte. Het stille geweld van dromen K. Sello Duiker, 2001 De ontwikkelingsgang van een jonge zwarte Zuid-Afrikaan met een problematisch verleden vol misdaad en geweld, een heden met drugs en psychische stoornissen, en een verwarrende seksuele en raciale identiteit in een verscheurd multicultureel land. [Welcome to Our Hillbrow] Phaswane Mpe, 2001 Jonge man komt naar Johannesburg en wordt daar volwassen. SO SAD, YOU CAN'T HELP LAUGHING Ik heb de koning van Engeland bediend Bohumil Hrabal, 1979 (first published in typescript) Een Praagse piccolo van klein postuur probeert hogerop te komen in de hotelbranche. Bekentenissen van Zeno Italo Svevo, 1923 Een neuroot analyseert zijn leven en onwelzijn. Wachten op Godot Samuel Beckett, 1952 Toneelstuk over twee aan lager wal geraakte heren die vergeefs uitzien naar de inlossing van hun verwachtingen. Bouvard en Pécuchet Gustave Flaubert, 1913P Toneelstuk over twee aan lager wal geraakte heren die vergeefs uitzien naar de inlossing van hun verwachtingen. Lolita Vladimir Nabokov, 1955 Virtuoos gestileerde satire over een Europeaan die jacht maakt op een Amerikaans 'nimfijn' en door haar in het verderf wordt gestort. [20,000 Streets Under the Sky] Patrick Hamilton, 1935 Semi-autobiografische romantrilogie over obsessie en verraad in een sjofele Londense pub.
	Memorandum 2006
	[Sprokkelster] 1977 Gedichten.
	[Groenstaar] 1983 Gedichten.
:		maak een notitie naam notitie Code (above)
The Ledge Redactie: Stacey Knecht, info@the-ledge.com Dank aan: De digitale pioniers en Het Prins Bernhard Cultuurfonds Ontwerp: Maurits de Bruijn	Copyright: Pieter Steinz, Stacey Knecht Reproduktie en/of hergebruik uitsluitend in overeenstemming met de auteurs.